Dva sistema, jedan most
Bosna i Hercegovina ima dva entiteta s vlastitim poreznim zakonima — Federaciju BiH i Republiku Srpsku — te Brčko distrikt. Ista bruto plaća zato daje različit neto ovisno o tome gdje ste prijavljeni. Ova stranica objašnjava razliku; Brčko je u ovoj verziji samo objašnjeno, nije zaseban obračun.
Ovo je stranica koja objašnjava zašto je „kalkulator plaće za Bosnu i Hercegovinu” koji vraća jedan broj tiho netačan za pola zemlje. BiH nije jedan porezni sistem. Ona su dva —Federacija BiH (FBiH) i Republika Srpska (RS) — svaki sa svojim zakonom o porezu na dohodak, svojim ličnim odbitkom i svojom strukturom doprinosa, uz samoupravni Brčko distrikt. Ista bruto plaća zato daje različit neto ovisno o tome gdje ste prijavljeni. Dva sistema, jedan most.
Zašto uopšte dva sistema
Struktura je ustavna, ne administrativna. Prema dejtonskom okviru, porez na dohodak i socijalni doprinosi uređuju se na nivou entiteta, pa FBiH i RS svaki zakonom propisuju vlastite stope, odbitke i fondove. Ne postoji jedinstven državni porez na plaću koji bi ih nadjačao. Za radnika to znači da prvo pitanje nikada nije „koliko zarađujem”, nego „u kojem sam entitetu zaposlen” — sve ostalo slijedi iz toga.
FBiH i RS, jedan uz drugi
| Stavka | Federacija BiH | Republika Srpska |
|---|---|---|
| Stopa poreza na dohodak (ravna) | 10% | 8% |
| Osnovni lični odbitak / mjesec | 300,00 KM | 1.000,00 KM |
| Model odbitka | Osnovni × koeficijenti za članove | Fiksni osnovni + ravno po članu |
| Doprinosi radnika | 31% | 31% (bruto-na-bruto) |
| Doprinosi poslodavca | +5% na plaću | 0% — ništa povrh |
Dvije sile vuku u suprotnim smjerovima. RS naplaćuje nižu poreznu stopu (8% naspram 10%) i daje znatno veći osnovni odbitak (1.000,00 KM naspram 300,00 KM), što oboje ide u prilog radnikovom netu; Federacija daje manji odbitak, ali ga uvećava prema vašoj porodici zakonskim koeficijentima. Na strani poslodavca kontrast je još oštriji: u FBiH poslodavac plaća dodatnih 5% povrh bruta, dok je u RS cijelih 31% uračunato u bruto i poslodavac ne dodaje ništa. Dakle „bruto” ni ne znači isto s jedne i s druge strane mosta.
Razrađeni detalji iza ovih linija žive na stranici o doprinosima i stranici o porezu; ovdje je poenta jednostavno da se razilaze, i za koliko. Ista podjela vrijedi i za penziju: FBiH i RS svaka propisuju vlastiti penzijski sistem — pogledajte sekciju o penziji u FBiH za pravila Federacije (RS-ov sistem ovaj sajt još ne modelira).
A Brčko distrikt?
Brčko je ovdje objašnjeno, ne obračunato. Odaberite FBiH ili RS u kalkulatoru gore — u Brčkom slijedite fond kod kojeg ste registrovani.
Brčko distrikt je samoupravna jedinica koja ne pripada nijednom entitetu. Njegov porez na dohodak je ravna stopa usklađena s Federacijom, ali distrikt propisuje vlastiti, znatno viši osnovni lični odbitak (14.400 KM godišnje, tj. 1.200 KM mjesečno — Zakon o porezu na dohodak BD, čl. 25), pa isti bruto u Brčkom daje drukčiji porez nego u FBiH. No za doprinose je radnik u Brčkom prijavljen kod penzijskih i zdravstvenih fondova FBiH ili RS, i poslodavac primjenjuje taj sistem fonda u skladu s tim. Budući da ishod tako preslikava onaj entitet u čijim ste fondovima, Brčko u ovoj verziji tretiramo kao objašnjenje, a ne kao zaseban obračun — pošten izbor, jer bi izmišljen treći rezultat bio manje tačan od upućivanja na fond u koji zaista uplaćujete. Naše istraživanje tretman Brčkog označava kao partial, do primarne potvrde.
Šta to znači za vas
Ako radite u Federaciji, odaberite FBiH i unesite porodicu da se primijeni koeficijentni odbitak. Ako radite u Republici Srpskoj, odaberite RS i obratite pažnju na nižu stopu i veći fiksni odbitak. Ako ste u Brčkom, odaberite entitet u čijim ste fondovima registrovani. Šta god odabrali, brojke su izvučene iz entitetskih glasnika i poreznih uprava i navedene uz sam podatak — okvirni izračun, ne službeni savjet.
Sadržaj ove stranice se postepeno dopunjuje.